De ijzeren logica van Russisch onderwijs

Dit verhaal werd in december gepubliceerd in het vakblad Schooljournaal 

Lesgeven in Rusland betekent accepteren dat lessen plotsklaps vervallen. Het betekent ook je leerlingen in het weekend aanspreken op zaken die in Nederland tot de privésfeer horen.  “Uiteindelijk zijn wij de opvoeders”, stelt  docente Irina Kirichok.

“De lessen zijn vervallen”, zegt Irina in het voorbijgaan. Ik ben net op weg  – tegen de stroom in –  naar de derde verdieping van Lyceum Nr 4 om een les Engels bij te wonen. Bovenaan de marmeren trap houden geüniformeerde klassenvertegenwoordiger toezicht op hun klasgenoten. Aan hen de taak luidruchtige en rennende leerlingen tot de orde te roepen.

Aan het geluidsniveau te horen, zijn ze niet erg succesvol. “Vind je het gek?”,  vertrouwt de 15-jarige Nikita me later toe. “Alleen nerds willen klassenvertegenwoordiger worden.”

Dat de lessen plotsklaps vervallen is de schuld van Poetins Verenigd Rusland. De lokale partij-afdeling in Ryazan heeft besloten een vergadering te beleggen en daarvoor hebben ze hun oog op de aula van Lyceum Nr 4 laten vallen.  Aangezien vergaderen slecht te verenigen valt met lawaaierige schoolkinderen, zijn op last van het stadsbestuur alle lessen per direct komen te vervallen.

Als in Nederland, pak ‘m beet, het CDA  ineens een schoolgebouw zou vorderen en iedereen naar huis zou sturen, zou dat toch een beetje vreemd zijn, maar hier haalt Kirichok haar schouders erover op. Zo gaan die dingen. Dit is Rusland. Daarbij, ze heeft nu wel wat anders aan haar hoofd. Van de 600 leerlingen gaan er 400 naar de basisschool en die moeten nu allemaal vervroegd opgehaald worden. Wat betekent dat de buitenschoolse opvang moet worden opgetrommeld: de grootouders.

Ryazan is een stad met 650.000 inwoners, zo’n 200 kilometer ten zuidoosten van Moskou. Als begeleidend docent van een internationale uitwisseling tussen havo-4 leerlingen van het Ulenhofcollege in Doetinchem en klas 10 van Lyceum Nr 4, woon ik een week bij een Russische collega.

Doodse stilte

Die morgen heb ik een les biologie bijgewoond. In een lokaal met vijftien leerlingen waar doodse stilte heerste. Kirichok: “ We zorgen er voor dat er nooit meer dat vijftien leerlingen in een les zitten anders kun je ze geen aandacht geven.” Bij de talen zijn de groepen nog kleiner was me al opgevallen. Met zeven kinderen in een lokaal ter grootte van een bezemhok is geen uitzondering. “Klopt”, zegt Irina. Een klas heeft zo’n 25 leerlingen. Bij de talen splitsen we de klas in drie groepen.”

Bij biologie kijken de leerlingen naar een Powerpoint over de functie van cellen. Maar eerst moeten ze één voor één staan achter hun tafel en vragen van de docent over de stof van gisteren beantwoorden.  Daarna volgt een verhandeling over de cellen. Als de docent klaar is met haar uitleg volgt een  herhaling van de hoofdlijnen, gedicteerd door de docent.

Leerlingen schrijven het zwijgend in een schrift. Morgen zullen ze hierover overhoord worden. Dan is de les van 40 minuten om. Bij de les Duits die ik daarop volg,  gaat het er op dezelfde wijze aan toe al zijn de cellen hier door de derde naamval vervangen.

Svetlana Makarov, docent Engels, is mijn gastvrouw. Engels leerde ze met behulp van cassettebandjes. In een Engelstalig land is ze nooit geweest. “We verdienen te weinig om een visum voor Groot-Brittannië te krijgen”, zegt ze berustend. “Dat geldt overigens ook voor Nederland. Wil je worden toegelaten, moet je het drievoudige van een docentensalaris verdienen.” Dat ze desondanks al twintig jaar met dezelfde Nederlandse school uitwisselen is vooral aan de directrice te danken die de juiste Russische wegen weet te bewandelen.

Voor de tweeëntwintig uur waarin ze zowel zevenjarigen als achttienjarige examenkandidaten doceert, ontvangt ze  11.000 roebel per maand. Omgerekend € 265,-  Voor dat geld werkt ze tien maanden per jaar.  Alleen in de zomer is ze vrij. Ook voor Russische begrippen wordt ze slecht betaald, erkent ze. “Ooit gaf ik de opdracht in het Engels te vertellen wat je zou doen als je heel arm was. Hoe arm bedoelt u juf,  vroegen ze toen. Zo arm als een bedelaar of zo arm als een leraar?”

Lyceum nr 4 is een populaire school in Ryazan. “Dat is vooral te danken aan de talen”,  zegt Kirichok die eveneens Engels doceert. “Daarin onderscheiden wij ons. Wij bieden al op de basisschool Engels of Duits. Andere scholen hier in de stad doen dat pas op de middelbare school.  Keerzijde van de populariteit is het gebrek aan ruimte. Omdat de directrice niemand de deur wil wijzen -iedere leerling betekent immers overheidsgeld- wordt er nu op de basisschool in ploegen lesgegeven. Zo begint de eerste groep om 8.30 uur en de tweede groep om 11.30 uur.”

Er is ook veel aandacht voor de Russische cultuur. Tijdens de lessen kunst leren de leerlingen over  de rol van de balalaika en hoe de figuurtjes op de Russische eieren van symboliek zijn doordrongen. Een vereenvoudigde vorm van een kerstboom betekent gezondheid, terwijl een groen geschilderd ei het leven zelf symboliseert.  Russische literatuur en  volksliederen zijn aparte vakken.

Kool en aardappelen

De school ruikt, wellicht cliché, naar kool en aardappelen. Hoewel de lessen zijn afgelast, kan er nog geluncht worden. Klassenvertegenwoordigers van groep 6 zijn bezig de tafel te dekken voor hun klas. De groep is in bordeauxrode kleding gestoken. Elk jaar beslissen de ouders per klas welke kleur de leerlingen moeten  dragen. Op vrijdag is het spijkerbroekendag en is de keuze vrij.  Voor € 0,39 krijg ik die dag rijstemelksoep, aardappelen, groene kool en een stukje vlees.

Parttime werken is ongekend in het Russische onderwijs maar vakdocenten geven slechts vier dagen les. Svetlana: “De vijfde werkdag is voor scholing. Docenten Engels hebben in heel Rusland op woensdag vrij. Meestal bereid ik me die dag thuis voor op mijn lessen. Maar regelmatig zijn er bijscholingsdagen of gebruiken universiteiten die dag om congressen te organiseren.”

Bij Engels staat die morgen spreekvaardigheid op het menu. Het thema luidt: teenagers and the problems they encounter. De Russische leerlingen grijpen het lesuur aan om de Nederlanders het hemd van het lijf te vragen. En ook de docent ontkomt niet aan een spervuur. “Belt u ouders  als u een leerling in de stad betrapt op roken?”, wil Daniil van me weten. “Nee”, antwoord ik naar waarheid en leg uit dat in dit geval school en het privéleven van de leerling voor mij twee aparte werelden zijn. Ongeloof druipt van hun gezicht.

“Natuurlijk bel ik de ouders van een leerling als ik die op zaterdag  betrap op roken”, zegt Svetlana later. Dat verwachten ouders ook van me. Wekelijks rapporteer ik hun cijfers en gedrag aan de ouders.”

Opvattingen over wat bij school en wat tot de privésfeer gerekend moet worden, blijken niet alleen bij de Russen tot verbazing te leiden.  Als we net voor de komst van de politici de school verlaten, wordt Irina staande gehouden door een moeder. Of ze weet waar de 12-jarige zoon is. Irina pakt  haar mobiel en belt alle vriendjes van het jongetje om er achter te komen dat de zoon net als iedere dag gewoon door  zijn opa is opgehaald. “Waarom belt die moeder zelf niet even met opa?”, vraag ik. “Waarom moet die moeder  dat doen? De school is toch verantwoordelijk voor haar zoon. Uiteindelijk zijn wij de opvoeders.”,  antwoordt Irina met Russische logica.

Dan verschijnt de bus met politici. Zwaaiend met vlaggetjes nemen de lokale partijbonzen bezit van Lyceum Nr 4.

Categorieën:Journalistieke verhalen, SamenlevingTags: , , , ,

8 Comments

  1. Hmm, interessant zeg. Ik zou hier wel meer over willen weten eigenlijk, ook hoe het werkt in andere landen. Zo weet ik dat je in Birma in de laatste klas (zeg maar de laatste klas van de middelbare school) eindexamen moet doen in negen vakken en als je één vak niet haalt, dan moet je het hele jaar overdoen. En je mag niet zelf bepalen of je naar de universiteit gaat (ook al haal je goede cijfers), dat bepaalt de leraar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s