L’chaim, op het leven!

Doesburg“L’chaim, op het leven!” Barbara stoot haar glas Belgisch bier tegen het mijne dat gevuld is met wijn. Het is rustig in het café. Ik heb haar die middag samen met haar dochter bij de bushalte opgehaald. We hadden elkaar nooit eerder gezien. Niet helemaal zeker hoe elkaar te begroeten, volstonden we met een handdruk. Nu zit de 57-jarige traumapsychologe, oma van tien kleinkinderen, tegenover me in een eeuwenoud café.

MEER COUCHSURFEN:

Wilders is een CouchSurfer

Zwoezj

Ze wilde haar week in Nederland fietsend doorbrengen en had me gevraagd of ze een nacht bij ons kon logeren? “Geen probleem”, had ik teruggeschreven. “Eten jullie mee? Ze had de uitnodiging per mail weggewuifd met de mededeling dat ze vegetarische orthodoxe joden waren. “Geef ons een ei en we zijn tevreden.”

Een ei? Ik kon die mensen toch geen ei geven? Mijn kennis over orthodoxe joden gaat niet verder dan wat ik ooit van Pearl Abrahams heb gelezen, al vond ik het onderdeel over het afscheren van hoofdhaar bij getrouwde vrouwen fascinerender dan de uitleg over de Hebreeuwse spijswetten. Pas later zal Barbara mij uitleggen dat Pearl tot de Chassidische joden hoorde, de ultra-orthodoxen. Barbara hoort tot de orthodoxen. Ik besluit tot een simpele salade.

Jaren geleden huurde ik een appartement in de New Yorkse wijk Williamsburg, waar veel Chassidische joden wonen. Twee dingen vielen mij op: ze reden als gekken in hun aftandse busjes en zopen behoorlijk gezien de grote rijen voor de kassa van de talrijke wijnhandels. In één ervan raakte ik aan de praat met de joodse eigenaar die Nederland maar een vreemd land vond. Hij had gehoord dat als je niet werkte je toch geld kreeg. Rare mensen vond hij. Ik, op mijn beurt, vond het raar dat een man met pijpenkrullen uit naam van zijn geloof zo onwrikbaar was als het om hulp aan een ander ging. “Als je geen werk hebt, is dat omdat je niet wil werken”, meende de man. De wijn was lekker dus nam ik zijn verhaal op de koop toe. Door deze ervaring wist ik dat ze in ieder geval wijn dronken.

Wijn

“Wijn”, vroeg ik tijdens het avondeten terwijl ik de fles boven hun glas hield. “Nee sorry”, schudden moeder en dochter het hoofd. “Wij mogen geen wijn.” “Niet?”, vroeg ik verbaasd. “Nou ja we mogen wel wijn, maar alleen koosjere wijn.” “Wat is koosjere wijn?” Moeder en dochter keken elkaar aan. “Wijn die door koosjere joden wordt verbouwd”, zei Barbara toen. Ik dacht aan de Franse boeren die vol liefde maar met onkoosjere handen deze druiven tot een Côte du Rhône hadden laten gisten.

“Maar bier drinken we wel.” “Waarom mag bier wel?” “Geen idee eigenlijk”, zeiden ze. “We zullen het de rabbi vragen als we terug zijn.” Nadat ze het etiket van de mayonaise hadden bestudeerd en ongeschikt hadden bevonden omdat de azijn niet koosjer was, de garnalen uit de sla gepeuterd hadden, want ze waren vegetarisch maar aten wel vis, maar schelpdieren mochten weer niet van het geloof, aten ze uiteindelijk een salade met ei en aardappels.

Ben je wel eens in Israël geweest”, vroeg Barbara. “Nee”, antwoordde ik naar waarheid. Eerlijk gezegd stond Israël niet op mijn verlanglijstje, maar door toeval zou ik binnenkort naar Tel Aviv vliegen. “Maar ik ga in oktober.” “Geweldig”, zei Barbara, dan kom je bij ons logeren en schenken wij je heerlijke wijn. “Waar ga je precies naar toe?”

Tsjak! Hier had ik mezelf in de vingers gesneden. Ik had van te voren nagedacht over wat ik zou zeggen, maar nu de vraag daar lag wist ik hett niet meer. “Ik ben uitgenodigd in Palestina”, antwoordde ik. “Ik ga verslag doen van een campagne om olijfbomen te planten bij Palestijnse boeren. Daarnaast wil ik graag een verhaal maken over drie generaties Palestijnse vrouwen.”

Even dacht ik dat ze me niet hoorde, want het bleef stil aan de andere kant van de tafel. Als ze het al afkeurde gaf ze daar geen blijk van. “Nou dan kun je ook bij ons komen logeren en bij mijn dochter die in Oost-Jeruzalem woont.”

Achterban

En nu zaten we dus in de kroeg. Barbara had kort grijs haar, en hoewel getrouwd, droeg ze niet zoals haar dochter de voorgeschreven hoofddoek. Grote zilveren oorbellen bengelden in haar oren en met haar teenslippers en baggy broek zou ik haar zo bij de achterban van GroenLinks ondergebracht hebben.

Barbara had echter ideeën waarmee ze bij die partij niet hoefde aan te kloppen: geen seks voor het huwelijk en dat huwelijk diende zich met een andere jood te voltrekken.

Haar 24-jarige dochter, Mitzi, was docent en had de zwarte band in karate. Ze was getrouwd met een beroepsmilitair die niet van vakantie hield en had daarom de baby’s in zijn armen gedrukt en was aju paraplu in een vliegtuig naar Amsterdam gestapt waar ze al couchsurfend, met pannen in haar rugzak om de spijswetten te hanteren, van Nederlander naar Nederlander trok.

Mitzi woont in een klein huis in Oost-Jeruzalem, een deel van de stad dat in 1967 werd geannexeerd door de Israëli’s maar door de Palestijnen wordt gezien als de hoofdstad van de nieuwe staat. Soms wordt ze wel eens te eten uitgenodigd door haar Palestijnse buren. Helaas belet haar geloof de uitnodiging aan te nemen, de spijswetten, verduidelijkt ze wijzend op haar rugzak.

Gesprek

Barbara behandelt mensen met een trauma. “Zoals?”,vroeg ik want het leek me een mooie opening voor een gesprek over haar land. “Van alles”, zei ze zich op de vlakte houdend, maar ja inderdaad ze behandelde ook slachtoffers van aanslagen. “En Palestijnen?”, vroeg ik. “Nee, ik behandel geen Arabieren”, zei ze, over de Palestijnen. Niet omdat ze er tegen was, maar ze kwamen niet bij de kliniek. Ik dacht aan Zuid-Afrika. “Ken jij Palestijnen?”, vroeg ik. Ik wist niet goed wat ik wel of niet kon vragen en besloot me maar naïef op te stellen. “Nee, geen enkele”, zei ze, behalve dan de mannen die bij hen kwamen metselen of vrouwen die kwamen schoonmaken. Maken Israëli’s wel eens schoon bij Palestijnen?” Ze vond de vraag grappig. “Nee dat denk ik niet”, zei ze toen.

We waren die middag door de middeleeuwse binnenstad gelopen. Ik had ze meegenomen naar een steegje tegenover de kerk waar een plaquette aan de voormalige synagoge herinnert. Van de gedeporteerde Doesburgse joden kwam niemand na de oorlog terug. Toen de Duitsers de kerk opbliezen, werd ook de synagoge verwoest. De plaquette is alles wat er nog is.

???????

“Weet je, mijn familie komt uit Duitsland”, zei Barbara toen we verder liepen. “Al in 1938 hadden mijn grootouders door dat het foute boel was. Ze vluchtten naar familie in Nederland in afwachting van een visum voor de VS. De familie in Nederland was zeer welgesteld. Toen ze hun visum kregen, probeerde de familie ze van hun plannen af te houden. “Blijf toch, het zal zo’n vaart niet lopen. Wij zullen jullie helpen hier een leven op te bouwen,” zeiden ze.

“Ze gingen toch. Mijn opa die voorheen een goede baan had, werd conciërge, mijn moeder kok. Lang moeten ze zich hebben afgevraagd of ze de juiste keuze hadden gemaakt. Dat antwoord kwam pas na de oorlog toen niemand van de familie in Nederland meer in leven bleek.”

Van de plaquette was het een korte wandeling naar het monument van de vrijheid van Jan Wolkers waarin de zinloosheid van oorlog wordt uitgedrukt.

In het café stoot haar Barbara haar glas Belgisch bier tegen het mijne. “Laten we toasten op vriendschap en het leven.” L’chaim. Op het leven!

Categorieën:Couchsurfing, Doesburg, IsraëlTags: , , , , , , ,

16 Comments

  1. Ik woon in een arrondissement dat – zo lijkt het soms- voor zeker de helft uit joden bestaat. Ik vind het jammer dat ik zo weinig van hun riten en gebruiken weet. Ik kijk elke vrijdag avond binnen bij een gezin aan de overkant. Fantastisch schouwspel rond de tafel. Lekker eten zo te zien ook. Meer dan ei. Veel meer.

  2. Wat leuk dat je plaats biedt aan couchsurfers! Ik heb zo surfend mijn eerste ervaringen in China opgedaan.
    Geweldig hoe dat je blik verruimt!

    Heb ook vroeger wel gasten hier gehad, maar die dagen zijn wel voorbij. Jammer. Je hoeft de deur niet uit voor een goed verhaal, ze komen zo bij je langs🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s